Article on other languages:
- Turkye
- Türkei
- Turquía
- تركيا
- ܛܘܪܩܝܐ
- تركيا
- Turquía
- Türkei
- Турцыя
- Турция
- তুরস্ক
- ཐུར་ཀེས
- তুরস্ক
- Turkia
- Turska
- Turquia
- Tū-ī-gì
- Turkey
- Türkiye
- Turecko
- Tëreckô
- Турци
- Twrci
- Tyrkiet
- Türkei
- Tırkiya
- Turkojska
- ތުރުކީވިލާތް
- Τουρκία
- Turkey
- Turkio
- Turquía
- Türgi
- Turkia
- ترکیه
- Turkki
- Turkkea
- Turkaland
- Turquie
- Turkije
- An_Tuirc
- An_Tuirc
- Turquía_-_Türkiye
- Tuykia
- Yn_Turkee
- Thú-ngí-khì
- Tureke
- טורקיה
- तुर्की
- Turska
- Turkowska
- Tiki
- Törökország
- Թուրքիա
- Turchia
- Turki
- Turcia
- Turkia
- Turkia
- Tyrkland
- Turchia
- トルコ
- Turki
- თურქეთი
- Tturk
- Түркия
- 터키
- तुर्किये
- Komara_Tirkiyeyê
- Турция
- Turki
- Түркия_Республикасы
- Turcia
- Turkiya
- Tierkei
- Turkije
- Turchia
- Turkija
- Turcija
- Турција
- തുര്ക്കി
- Турк
- तुर्कस्तान
- Turki
- Turkey
- Turquia
- Turchía
- Törkie
- टर्की
- Turkey
- Turkije
- Tyrkia
- Tyrkia
- Turkia
- Turtchie
- Turquia
- Турк
- Turkey
- Turkie
- Turcja
- ترکيه
- Turquia
- Turkiya
- Turkiya
- Turcia
- Турция
- तुर्किये
- Түркийэ
- Turkia
- Turchìa
- Turkey
- Durka
- Turska
- Turkey
- Turecko
- Turčija
- Turki
- Turqia
- Турска
- Turkiet
- Uturuki
- Turcyjo
- துருக்கி
- టర్కీ
- Turkia
- Туркия
- ประเทศตุรกี
- Türkiýe_Jumhuriyäti
- Turkiya
- Türkiye
- Törkiä
- Турция
- Туреччина
- ترکی
- Turkiya
- Turchia
- Thổ_Nhĩ_Kỳ
- Turkeye_(land)
- Türkän
- Turkeya
- Tirki
- 土耳其
- טערקיי
- 土耳其
| Şüar: "Yurdda Sülh, Cahanda Sülh" | |
| Milli himn: İstiqlal Marşı | |
 |
|
| Paytaxt | Ankara |
| Böyük şəhərlər | İstanbul Ankara İzmir |
| Rəsmi dil | Türk dili |
| Hökumət | Parlament Dövləti |
| - Prezident | Abdulla Gül |
| - Baş nazir | Rəcəp Tayyip Ərdoğan |
| Osmanlı imperiyasının varisi | Müstəqillik savaşı |
| - Parlament quruculuğu | 30 Avqust 1922 |
| - Formation of Parliament | 23 Aprel 1920 |
| - Declaration of Republic | 29 Oktyabr 1923 |
| Ərazi | |
| - Ümumi | 783,562,38 toplam alanı 814.578 km² (37th.) |
| 302,535 sq mi | |
| - Su (%) | 1.3 (769,604) |
| Əhali | |
| - 2005 est. | 72,600,000 (17th3.) |
| - 2007 sayımına göre | 70.586.256 |
| - Sıxlıq | 93/km² (102nd3.) 240/sq mi |
| GSMH | 2006]] tahmini |
| - Toplam | $661.6 billion (16th.) |
| - kişi başına | $9,063 (75th.) |
| İnkişaf indeksi (2006) | 0.7574 (92nd4.) – |
| Pul vahidi | Yeni Türk Lirəsi5 (YTL) |
| Saat qurşağı | EET (UTC+2) |
| - Yaz | EEST (UTC+3) |
| İnternet kodu (Domen) | .tr |
| Telefon kodu | +90 |
Türkiyə (Türk dili: Türkiye), rəsmi adı Türkiyə Respublikası (Türk dili: Türkiye Cumhuriyeti). Ərazisinin cəmi 3 %-i Avropada yerləşməklə, cənub-şərqi avropa dövlətidir.
Mündəricat |
Coğrafiya
Asiyanın cənub-qərbində, Qara Dəniz və Aralıq Dənizi arasında, Anadolu yarımadasında yerləşir. Ərazisi (daxili su hövzələri ilə birlikdə) 780,580 km² təşkil edir.
Türkiyə şərqdən Gürcüstan, Ermənistan, Azərbaycan və İran, cənubdan İraq və Suriya, qərbdən Yunanıstan və Bolqarıstan ilə həmsərhəddir. Ölkənin Mərmərə, Egey, Aralıq və Qara dənizlərlə əhatə olunması dünya okeanına çıxış imkanı verir.en yahşi Respublikası.
Ən uca dağı Ağrı dağ, ən böyük gölü Van gölüdür.
Ölkə 7 bölgəyə və 81 vilayətə ayrılır.
İqlimə gəldikdə, ölkənin cənubuna Aralıq dənizi iqlimi hakimdir.
Tarix
Müasir Türkiyənin yerləşdiyi Anadolu yarımadası tarix boyu çoxlu sivilizasiyaların mərkəzi olmuşdur. Burada Osmanlı dövlətinin qurulmasından əvvəl Bizans İmperiyası mövcud olmuşdur. 1299-cu ildən başlanmış quruculuq işləri nəticəsində 1326-cı ildə mərkəzi Bursa olan Osmanlı dövləti quruldu. Ərazilərin genişlənməsi ilə paytaxt Ədirnə'yə, daha sonra 1453-cü ildə Konstantinopolun tutulması ilə şəhərin adı dəyişdirildi və paytaxt İstanbul elan edildi. Ümumiyyətlə dünya tarixində Osmanlı İmperiyası ən uzunömürlü (600 ildən çox) və ən böyük imperiyalardan (Osmanlı İmperiyasının 3 qitədə ərazii olmuşdur) biri hesab olunur.
XIX əsrin sonlarında imperiya tərkibində seperatçılığın güclənməsi və Avropa ərazisində Osmanlının vaxtaşırı məğlubiyyəti İmperiyanı hədsiz zəiflətdi. Zəiləməkdə olan İmperiya Birinci Dünya Müharibəsini salamat başa vura bilmədi.
Müharibədən sonrakı dövrdə Avropa dövlətlərinin öz aralarında imzaladıqları müqavilələrin faktiki məqsədi Osmanlının bölüşdürülməsi idi. İzmir Yunanıstanın payına düşmüşdü və 15 May 1919-cu ildə Yunanlar İzmirə daxil oldular. Bundan sonra Türkiyədə Mustafa Kamal Atatürkün başçılğı ilə Azadlıq müharibəsi başladı.
1923-cü il 29 Oktyabrda Türkiyə Respublika elan edildi.
Siyasət
Türkiyə Respublikası 29 Oktyabr 1923 ilində Mustafa Kamal Atatürk tərəfindən qurulmuştur.
İqtisadiyyat
Qurtuluş illərində Osmalı Dövlətinin çöküş vaxtında savaş məğlubiyyətləri keçmişiylə başlayan Türkiyə iqtisadiyyatı 1923 -cü ildən sonrakı illərdə pis vəziyyətdə idi. İstanbul və İzmirdən başqa nə sənayə nə sərmayə sinifi nə altsəviyyə nə də təhsil mevcud deyildi. Ən asand məhsular belə istehsal edilmək məcburiyyətində idi. 12 milyonluq əhalinin böyük çoxluğu oxuma və yazma bilməyən yoxsul insanlar təşkil edirdi. Anadoludaki böyük torpaq sahibkarlarıda sənaye burjaziyasın yaratmaqdan çox uzaq idi.
Dil
Türkiyə Respublikası rəsmi dövlət dili Türk dilidir. Əhalinin 90,8% bu dildə danışır, digər ən böyük dil Kürd dilidir bu dil yalnızca Kürdlər arsında istifadə olunur (5,3%).Arabca [1,9%]. Türkiyə türkcəsi Azərbaycan türkcəsi ilə cox yaxın bir dildir. Türkiyədə rəsmi olaraq İstanbul şivəsi əsas alınmışdır.
Din
Türkiyə Respublikasında müxtəlif dini konfessiyalar fəaliyyət göstərir. Ən geniş yayılmışı %98 ilə İslamdır, bunların 70% Sünnü, 30% isə Şiə-Ələvi məzhəbinə aiddir
Türkiyə'nin Vilayətləri
Adana • Adıyaman • Afyonqarahisar • Ağrı • Aqsaray • Amasya • Anqara • Antalya • Ardaxan • Artvin • Aydın • Balıkesir • Bartın • Batman • Bayburt • Biləcik • Bingöl • Bitlis • Bolu • Burdur • Bursa • Çanaqqala • Çanqırı Çorum • Denizli • Diyarbəkr • Düzcə • Əlazığ • Ərzincan • Eskişəhr • Ədirnə • Ərzurum • Girəsun • Gümüşxanə • Hakkari • Hatay • İğdır • İsparta • İstanbul • İzmir • Qəhrəmənmaraş • Qarabük • Qaraman • Kastamonu • Kayseri • Qırıqqala • Qırqlareli • Qırşəhr • Kilis • Kocaeli • Konya • Kütahya • Malatya • Manisa • Mardin • Mərsin • Muğla • Muş • Novşəhr • Niğde • Ordu • Osmaniyə • Qars • Qaziantəb • Rizə • Sakarya • Samsun • Siirt • Sinop • Sivas • Şırnak • Tekirdağ • Tokat • Trabzon • Tunceli • Şanlıurfa • Uşak • Van • Yalova • Yozgat • Zonquldak
Mühacirət
| # | Ölkə | Türk Əhali | Tarix |
|---|---|---|---|
| 1 |  Almaniya |
2.637.000 [1] | 2003 |
| 2 |  Bolqarıstan |
746.664[2] | 2001 |
| 3 |  Fransa |
370.000[1] | 2003 |
| 4 |  Niderland |
270.000[1] | 2003 |
| 5 |  Şimali Kipr Türk Respublikası |
250.000 | təxmini |
| 5 |  Avstriya |
200.000[1] | 2003 |
| 6 |  ABŞ |
117.575[3] | 2000 |
| 7 | .svg){kind=small} Belçika |
110.000[1] | 2003 |
| 8 |  Braziliya |
100.000- 200.000 | təxmini |
| 9 |  Yunanıstan |
150.000 | təxmini |
| 10 |  Rusiya |
92.415[4] | 2002 |
| 11 |  İsveçrə |
90.000[1] | 2003 |
| 12 |  Makedoniya |
77.959[5] | 2002 |
| 13 |  Böyük Britaniya |
70.000[1] | 2003 |
| 14 |  Avstraliya |
54.595[6] | 2001 |
| 15 |  Danimarka |
53.000[1] | 2003 |
| 16 |  Kosovo |
50.000[1] | 1999 |
| 17 |  İsveç |
37.000[1] | 2003 |
| 18 |  Rumıniya |
32.596[7] | 2002 |
| 19 |  Kanada |
24.910[8] | 2001 |
| 20 | 15.000 | təxmini | |
| 21 |  Norveç |
14.084[9] | 2006 |
| 22 |  İraq |
450.000 - 500,000 | təxmini |
| 23 |  İtaliya |
11.077[10] | 2004 |
| 24 |  Suriya |
10.000 | 2007 |
| 25 | .svg){kind=small} Cənubi Kipr |
2,000 | təxmini |
| 26 |  Yaponiya |
1.194[11] | 2006 |
| Yekun (maks.) | 5.675.069 | ||
| Yekun (min.) | 5.567.069 | ||
Kaynakça
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 The European Turks: Gross Domestic Product, Working Population, Entrepreneurs and Household Data.
- ↑ 2001 Census Ethnicity Data.
- ↑ Census 2000 Demographic Profile Highlights, Population Group: Turkish (434).
- ↑ Ethnic Groups in Russia.
- ↑ Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Macedonia, 2002.
- ↑ 2001 Census, 2054.0 Australian Census Analytic Program: Australians' Ancestries.
- ↑ Census of Population and Dwellings, March 18 - 27, 2002.
- ↑ 2001 Census, Topic-based Tabulations, Ethnocultural Portrait of Canada.
- ↑ Immigrant population and persons with other immigrant background, by country background and sex. 1 January 2006 (Corrected 18 May 2006).
- ↑ Foreigner Citizens. Demographic Balance for the year 2004 and Resident Population on 31st December.
- ↑ Japan-Turkey Relations.
Təhsil
Quruluş illərində yığılan 12 milyonluq əhalinin coxu oxuma yazma bilmirdi. Günümzdə bu səviyyə 90% -dir. Türkiyə təhsil sistemi, 8 illik vacib təhsilə dayanır. Daha sonrakı 4 illik orta təhsil sistemi var. Universitetə keçid Tələbə Seçmə Sınağı ilə həyata keçirilir. Genişlənmiş təhsil sistemləri bazasında xalq təhsili mövcuddur. Açıqtəhsil sistemi də çox vaxt şagird tərəfindən işlədilməkdədir.
Türkiyədə 8 illik təhsil məcburidir. Bundan sonra 4 illik orta təhsil dövrü var.
Universitetler
1930-cu illərə qədər İstanbul Texniki Universiteti ilə birlidə İstanbul Universiteti ölkədəki sadəcə iki universitet ikən günümüzdə universitet sayı 110-dur.
Türkiyənin ən köhnə universiteti olan İstanbul Universititetinin quruluşu 1456 ilinə ən köhnə texniki universiteti olan İstanbul Texniki Universiteti isə 1773 ilinə dayanır
1961 Anayasanın 120-ci maddəsində universitetlər özəy quruluşlar olaraq yer alarkən, 27 Sentyabr 1960 tarixli 115 saylı qanunla 1946 tarixli 4936 saylı qanunun bəzi maddələrini dəyişdirib yeni maddələr əlavə edilmişdir. Bu qanunla Mili Təhsil Nazirliyinin Universitet üstündəki səlahiyyətləri azalmışdır. Fakültə qanunlarına daha geniş əlavə edilmiş və kadr çoxluğunu
Bayramlar ve xüsusi günlər
Rəsmi bayramlar
- 1 Yanvar - Yeni il
- 23 Aprel - Milli Müstakillik və Uşaqlar Bayramı
- 19 May - Atatürkü anma, gənçlik və idman Bayramı
- 30 Avqust - Zəfər Bayramı
- 29 Oktyabr - Respublika Bayramı
Dini bayramlar
- Ramazan bayramı (3 gün)
- Qurban bayramı (4 gün)
Şəkillər
 Aya Sofiya məscidi |
 Pamukkale Travertenleri |
||
 Pamukkale Travertenleri |
 Erciyes dağı |
 Peri bacaları |
 Efes Antik Tiyatrosu |
 Aya Sofya |
 Qiz qalası |
Mənbələr
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 The European Turks: Gross Domestic Product, Working Population, Entrepreneurs and Household Data.
- ↑ 2001 Census Ethnicity Data.
- ↑ Census 2000 Demographic Profile Highlights, Population Group: Turkish (434).
- ↑ Ethnic Groups in Russia.
- ↑ Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Macedonia, 2002.
- ↑ 2001 Census, 2054.0 Australian Census Analytic Program: Australians' Ancestries.
- ↑ Census of Population and Dwellings, March 18 - 27, 2002.
- ↑ 2001 Census, Topic-based Tabulations, Ethnocultural Portrait of Canada.
- ↑ Immigrant population and persons with other immigrant background, by country background and sex. 1 January 2006 (Corrected 18 May 2006).
- ↑ Foreigner Citizens. Demographic Balance for the year 2004 and Resident Population on 31st December.
- ↑ Japan-Turkey Relations.
Xarici keçidlər
- Wikitravel'dan Turkey gezi rehberi
- Azerbaycan ve Türkiyə Talebeleri
- Türkiyə şəkilləri
- Türkiyə İqtisadiyyat
- Turkey Sport
- Turkey Guide
- Turkey Travel Guide
- Turkey Sport News
- Travel Guide
|
Qərb Türkce |
|
.svg){kind=small}
 Avropa İttifaqı dövlətləri və namizəd dövlətlər |
||
|---|---|---|
| İttifaq üzvləri | Almaniya · Avstriya · Belçika · Bolqarıstan · Böyük Britaniya · Cənubi Kipr · Çex Respublikası · Danimarka · Estoniya · Finlandiya · Fransa · İrlandiya · İspaniya · İsveç · İtaliya · Latviya · Litva · Lüksemburq · Macarıstan · Malta · Niderland · Polşa · Portuqaliya · Rumıniya · Slovakiya · Sloveniya · Yunanıstan |  |
| Digər namizəd ölkələr | Türkiyə · Xorvatiya · Makedoniya Respublikası | |
|
|
|
|---|---|
| İttifaq üzvləri | Amerika Birləşmiş Ştatları · Almaniya · Belçika · Böyük Britaniya · Bolqarıstan · Çex Respublikası · Danimarka · Estoniya · Fransa · İspaniya · İtaliya · İslandiya · Kanada · Latviya · Litva · Lüksemburq · Macarıstan · Niderland · Norveç · Polşa · Portuqaliya · Rumıniya · Slovakiya · Sloveniya · Türkiyə · Yunanıstan |
| Namizəd ölkələr | Albaniya · Xorvatiya · Gürcüstan · Makedoniya |